Türkiye'de Jeotermal

TÜRKİYE’DE JEOTERMAL

MEVCUT DURUM

 DEĞERLENDİRME

KAPASİTE

JEOTERMAL MERKEZİ ISITMA
(ŞEHİR, KONUT)
 
116.000 KONUT EŞDEĞERİ
(1033 MWt)

 

SERA ISITMASI

4283 DÖNÜM (820 MWt)

KAPLICA TESİSLERİ, TERMAL OTELLER VE DEVREMÜLK TESİSLERİNİN ISITMASI

46.400 konut eşdeğeri
(420 MWt)

OTELLER, KAPLICALAR, DEVREMÜLKLERDE KULLANILAN TERMAL SUYUN ISI ENERJİSİ

450 KAPLICA
(1205 MWt) (Yılda 20 Milyon Kişi)

MEYVE SEBZE KURUTMA 1,5 MWt

SOĞUTMA

0,3 MWt
JEOTERMAL ISI POMPASI 109 MWt

TOPLAM ISI KULLANIMI

3589 MWt
(346.000 Konut Eşdeğeri)

TOPLAM ELEKTRİK ÜRETİMİ
(Kurulu Güç)
 
1282,5 MWe
(Aydın-Germencik, Denizli-Sarayköy, Aydın Salavatlı, Aydın-Hıdırbeyli, Manisa-Alaşehir Çanakkale-Tuzla, Aydın-Buharkent)
 KARBONDİOKSİT ÜRETİMİ  400 Bin Ton/yıl

"Jeotermal elektrik Santralleri baz yük santrallerdir. Türkiye'deki en yüksek değer %99 civarında Aydın Germencik (47,4 MWe, Galip Hoca) Jeotermal Elektrik santralidir ".

 
Merkezi Isıtma Sistemlerinin Mevcut Durumu;
 
Yer Jeotermal
ile ısıtılan Konut Sayısı
İşletmeye alma Jeotermal su
sıcaklığı (°C)
Kapasite
MWt
Jeotermal saha ile şehir arasındaki mesafe (km.) Yatırımcı/Şirket
Balçova + Narlıdere 37000 1983 140 243 3 Valilik ve Belediye eşit ortaklık A.Ş.
Gönen 3400 1987 80 19 2 Ağırlıklı
Belediye  A.Ş.
Simav 14500 1991 125 92 5 Belediye
Kırşehir 1900 1994 57 20 1 Valilik (Ağırlıklı)
+Belediye A.Ş.
Kızılcahamam 2500 1995 70 28 2 Ağırlıklı
Belediye A.Ş.
Afyon 10000 1996 95 127,5 15 Valilik (ağırlıklı)
+ Belediye A.Ş.
Kozaklı 3000 1996 90 34 2 Ağırlıklı
Belediye A.Ş.
Sandıklı 11000 1998 75 119 10 Ağırlıklı
Belediye A.Ş.
Diyadin 570 1999 70 62 5 Ağırlıklı Valilik A.Ş.
Salihli 7500 2002 94 57 6 Belediye
Sarayköy 2500 2002 95 19 10 Ağırlıklı Belediye A.Ş.
Yatırımcı ve işletmeci
Özel Sektör A.Ş.
Edremit 5500 2003 60 39 4 Belediye+
Özel Sektör A.Ş.
Bigadiç 1500 2005 96 7 18 Belediye
Dikili 2000 2009 125 19 10  Belediye A.Ş.
Bergama 450 2009 70 3 8 Belediye A.Ş.
Sorgun 1500 2008 80 19 2 Belediye
Sındırgı 300/3000 2014 98 24 12 Belediye +
Özel Sektör A.Ş.
 
 
Balçova Jeotermal Merkezi Isıtma Sistemi teknik ve ekonomik açıdan dünyadaki yedi en başarılı jeotermal uygulama arasına EGEC-European Geothermal Energy Council (Belçika) tarafından Nisan 1999 tarihinde Ferrara/İtalya’da seçilmiştir.
 
Türkiye’de şu anda elektrik üretimi, jeotermal merkezi ısıtma, sera ısıtma, karbondioksit üretimi, termal turizm ve diğerleri ile Türk Milli Ekonomisine jeotermalin katkısı yaklaşık 36 Milyar TL olarak hesap edilmiştir. Ayrıca sektörde yapılan toplam (direkt/indirekt) istihdam ise 200.000 kişidir. Ayrıca, mevcut tüm jeotermal değerlendirmelerinin doğal gaz eşdeğeri yılda 12 Milyar TL’dir. 
 
DÜŞÜK SICAKLIKLI JEOTERMAL ISITMA UYGULAMALARI
Kırşehir’de 1994 yılından beri 57°C sıcaklığında jeotermal su ile 1900 konut merkezi olarak ısıtılmaktadır.
 
Düşük sıcaklıklı jeotermal su ile ısıtılan Termal Tesisler;
Afyon-Oruçoğlu Termal Resort tesisleri 1992 yılından beri 48°C sıcaklığında jeotermal su ile tabandan ısıtılmaktadır. Ayrıca, Bolu-Karacasu Termal Tesisleri kısmi olarak 44°C ile 2001 yılından beri, Rize-Ayder Kür Merkezi 55°C, Hatay-Kumlu Termal Tesisleri 37°C ve tabandan ısıtma ile, Sivas-Sıcak Çermik Kaplıcaları 46°C ve Samsun-Havza Termal Tesisleri 54°C sıcaklığındaki jeotermal su ile ısıtılmaktadır. Haymana’da 45°C’lik jeotermal su ile tabandan Cami ısıtması yapılmaktadır.
 
Afyon-Oruçoğlu Termal tesisleri  
 
 
 
 

 
TÜRKİYE’NİN TOPLAM JEOTERMAL MUHTEMEL TEORİK ISI POTANSİYELİ
 
 - 60000* (Altmışbin) MWt
   = 10 Milyon Konut Isıtma Eşdeğeri veya 350 Bin dönüm sera ısıtması 
   = 1 Milyonun üzerinde kaplıca yatak kapasitesi
   = 60 Milyar m3/yıl doğalgaz eşdeğeri
 
TÜRKİYE’NİN TOPLAM JEOTERMAL ELEKTRİK POTANSİYELİ
(HİDROTERMAL KAYNAKLAR) (0-3 km)
 
-4500 MWe’dir (36 Milyar kWh/Yıl) teknik potansiyel
-2500 MWe (19 Milyar kWh/Yıl), destekli hal (12,5 cent/kWh alım haline göre)
 
 
TÜRKİYE’NİN 2023 YILI JEOTERMAL ELEKTRİK ÜRETİM HEDEFİ (Fiili Gerçekleşmeye göre)
- 2000 MWe (14 Milyar kWh/Yıl) (10,5 ABDcent/kWh alım haline göre)
 
TÜRKİYE’NİN EGS (Enhanced Geothermal System) Elektrik Üretim (3-5 km) Teknik POTANSİYELİ 400.000 MWe
- Türkiye’nin EGS jeotermal elektrik üretim teknik ekonomik potansiyeli 20.000 MWe (destekli hal 15 $ cent/kWh ve 15 yıl süreyle alımına göre
 
 
Dünya Ülkelerinin Jeotermale Verdiği Destekler (Feed In Tariff-FIT) Aşağıya Çıkarılmıştır;
Jeotermal alım teşvikleri feed in tariff (FIT) konusunda ise şu anda Almanya’da normal hidrotermal jeotermale 25 € cent/kWh, EGS’e ilave 5 € cent olmak üzere 30 € cent/kWh FIT verilmektedir. Fransa’nın uyguladığı FIT değeri 23 € cent/kWh’tir. İsviçre’nin uyguladığı FIT 29-54 $cent/kWh’tir. Dünya’da 15’ten fazla ülke jeotermale teşvik feed in tariff uygulamaktadır. Japonya 22-34 $ cent/kWh arasında FIT uygulamıştır. Bu nedenle kendi yerli, yenilenebilir, milli enerji kaynağımızın en az 15 yıl süreyle desteklenmesi (birçok dünya ülkelerinde bu 20 yıldır) ile enerjide dışa bağımlılığımız azalacak, kendi yerli, milli kaynağımızı kullanacak, cari açığımız azalacak, çevreye desteğimiz olacak ve istihdam sağlanacaktır.
 
Dünyada jeotermal zenginliği ile yedinci sırada yer alan Türkiye, jeotermal potansiyeli ile toplam elektrik enerjisi ihtiyacının % 5’ine kadar, ısıtmada ısı enerjisi ihtiyacının %30’una kadar karşılayabilecek potansiyele sahiptir. Ancak bunların ağırlık ortalaması alındığında Türkiye enerji (elektrik + ısı enerjisi) ihtiyacının %14’ünü karşılamaya taliptir.
 
Jeotermal potansiyelimizin (2.000 MWe teknik olarak hidrotermal, 60.000 MWt)
kısmını elektrik üretimi, şehir ısıtma, soğutma, sera ısıtma, termal tesis ısıtma, kaplıca kullanımı, kimyasal maddeler üretimi, sanayide kullanım vb uygulamalarda tam değerlendirilmesi ile sağlanacak hedef yıllık net yurtiçi katma değer 80 Milyar USD civarındadır.
 
JEOTERMAL MERKEZİ ISITMA (ŞEHİR, SERA) VE SOĞUTMA
SİSTEMLERİNİN TEŞVİK İHTİYACI
 
Jeotermal merkezi ısıtma sistemleri Amerika ve Avrupa’da Belediye, Belediye+Özel sektör işbirliği veya şehir konseyleri tarafından kurulmakta ve işletilmektedir.
 
Jeotermal merkezi ısıtma sistemlerinin yatırım döneminde teşviğe ihtiyacı vardır çünkü Belediye veya Belediye şirketlerinin, YİKOB ve Valilik beraberliğinin bir jeotermal sahaya ihtiyacı olacaktır. Tabii ki bu sahanın şehir merkezine en fazla 20 km civarı mesafede olması, ve ayrıca yatırımın ekonomisi için şehrin büyüklüğü yani pazar büyüklüğü önemlidir. Yani taşıma mesafesi yatırımın ekonomisini belirlemektedir. Bu nedenle bu tür yatırımlara devletin İller Bankası, kamu bankaları ve diğer bankalar aracılığı ile en az 15 yıl vadeli uygun kredi imkanı sağlaması gerekmektedir.
 
Yatırımda kullanılacak yerli makine ve teçhizatın %25 teşvik primine tabii tutulması ve yatırım kalemlerine KDV uygulanmaması gibi teşviklere ihtiyaç vardır. İşletme döneminde ise herhangi bir teşviğe ihtiyaç yoktur.

Ayrıca, jeotermal elektrik santrallerinden kullanılacak reenjeksiyon ısısı, hava soğutmalı kondenser atık ısısı ve diğer ısılar içinde jeotermal merkezi ısıtma sistemine, sera ısıtma sistemine jeotermal elektrik santralinin sağlayacağı ısının doğalgaz kalorifik eşdeğerinin parasal karşılığının %5’ine kadar teşvik ödemesini devletin yapması gerekir.
 
Ayrıca jeotermal ısı kullanıcı merkezi ısıtma veya sera işletmecisi santralden kullandığı ısının doğalgaz kalorifik eşdeğerinin parasal karşılığının %5’i kadar da bir ödemeyi santral yatırımcısı ve işletmecisine ödemelidir. Bu şekilde hem jeotermal elektrik santrali işletmecisi, hem jeotermal merkezi ısıtma sistemi, ve hem de sera yatırım ve işletmesinin teknik ihtiyaçları karşılanır, ekonomik olur ve çözümlenebilir.
 
Türkiye’de ilk jeotermal elektrik santralinin devreye girmesinden bu tarafa yaklaşık 10 yıldan fazla sürede jeotermal sahalarımızdaki CO2 global olarak % 50-70 arasında azalmıştır. Bu azalmanın karşılığı Dünya Bankası-IFC’nin risk paylaşım mekanizmasındaki koyduğu sınır olan 
583 gr/kWh değerinin altına 400-450 gr/kWh civarına düşmüştür. Jeotermal santrallarımızdaki bu azalmanın karşılığında tabii ki üretim azalması ve bunu önlemek için de kuyu içi pompası kullanımı gündeme gelmiştir.
 
Ayrıca, bazı jeotermal sahalarda santralin tipine ve teknolojisine göre H2S’in durumu çevre açısından ve halkın tepkisi açısından önem kazanmaktadır. Bu da gittikçe azalacaktır ancak bazı jeotermal sahalarda bulunan H2S’in eliminasyonu içinde teknikler vardır. Bu tekniklerin uygulanması için (bunlar bir ek maddi yük getirmektedir) devletin İtalya’da olduğu gibi ek teşvikler vermesi gerekmektedir ve reenjeksiyonun yapıldığının devlet tarafından denetlemesi gerekmektedir.
 
Jeotermal enerji Dünya’da temiz enerji sınıfındadır fakat Türkiye’de zaman zaman temiz enerji sınıfında sayılmaması üzücüdür. Bu durum hem yanlış ve eksik uygulamanın ve hem de bilgilendirmenin bir sonucudur. Dolayısı ile devletin yani kamunun çok iyi bir şekilde denetlemesi ve çevreye % 100 duyarlı hale gelmesi için ilave teşvikler uygulaması bir zorunluluktur.
 
Dünyada jeotermal zenginliği ile beşinci sırada yer alan Türkiye, jeotermal potansiyeli ile toplam elektrik enerjisi ihtiyacının % 10’una kadar (EGS dahil), ısıtmada ısı enerjisi ihtiyacının %30’una kadar karşılayabilecek potansiyele sahiptir. Ancak bunların ağırlık ortalaması alındığında Türkiye enerji (elektrik + ısı enerjisi) ihtiyacının %18’ini karşılamaya taliptir.
 
Jeotermal hidrotermal teknik elektrik potansiyelimiz olan 4500 MWe ile hidrotermal teorik ısı potansiyelimiz olan 60.000 MWt (EGS uygulamaları hariç); elektrik üretimi, şehir ısıtma, soğutma, sera ısıtma, termal tesis ısıtma, kaplıca kullanımı, kimyasal maddeler üretimi, sanayide kullanım vb uygulamalarda tam değerlendirilmesi halinde  sağlanacak hedef yıllık net yurtiçi katma değer 80 Milyar USD civarında olabilecektir.
 
Türkiye, 1995 yılında, elektrik  üretimi kurulu gücünde  Dünyada 11nci sırada iken, 2018 yılında 4.lüğe yükselmiştir. Ocak 2015 itibariyle, jeotermal kaynak potansiyelimizin ancak % 18’i değerlendirilmektedir. Son 5 yılda (2010-2015) Türkiye, jeotermal kurulu güç kapasite artışında dünya birincisi ilan edilmiştir (WGC2015-Avustralya).
 

 

Türkiye Jeotermal Derneği’nin yapmış oduğu çalışmaya göre;


Türkiye’de Jeotermal Enerji ile Isıtılabilecek Potansiyel Yerleşim Birimleri
(Jeotermal saha potansiyeli ve pazara göre teknik ve ekonomik global yaklaşım)
:
İzmir                       (+Soğutma)                           240.000  Konut
Denizli ve Civarı    (+Soğutma)                           120.000  Konut
Aydın ve Civarı     (+Soğutma)                            120.000  Konut
Bursa ve Civarı     (+Soğutma)                              75.000  Konut
Balıkesir ve Civarı                                                  25.000  Konut
Afyonkarahisar ve Civarı                                        50.000  Konut
Manisa + Turgutlu                                                  40.000  Konut
Kütahya ve Civarı                                                  25.000  Konut
Çanakkale ve Civarı                                              15.000  Konut
Sakarya – Akyazı – Kuzuluk                                  30.000  Konut
Salihli                    (+Soğutma)                              30.000  Konut
Bolu ve Civarı                                                        10.000  Konut
Yozgat ve Civarı                                                     25.000  Konut
Nazilli                                                                     25.000  Konut
Erzurum                                                                 10.000  Konut
Şanlıurfa                                                                20.000   Konut
Kırşehir                                                                  20.000   Konut
Dikili-Bergama (İzmir) (+Soğutma)                        25.000   Konut
Alaşehir (Manisa)  (+Soğutma)                             15.000   Konut
Aliağa (İzmir)        (+Soğutma)                              15.000   Konut
Sivas                                                                      20.000   Konut
Bingöl                                                                    20.000   Konut
Diğer yerleşim birimleri                                         25.000   Konut
__________________________________________________________________________________________________    
ARA TOPLAM (Konut ısıtması)       1 Milyon Konut  

__________________________________________________________________________________________________

Termal tesis ve Sera Isıtması          250000 Konut Eşdeğeri*
__________________________________________________________________________________________________    
GENEL TOPLAM                             1.250.000 Konut** Eşdeğeri (10000 MWt)  

__________________________________________________________________________________________________

DOĞALGAZ /KALORİFER YAKITI
EŞDEĞERİ  (Isıtma, soğutma ve sıcak su için): 2.7 Milyar ABD $ / YIL

 

2014 – 2018 DÖNEMİ TÜRKİYE’NİN JEOTERMAL DEĞERLENDİRME PROJEKSİYONU
 
Kalkınma Bakanlığı 10ncu plan döneminde (2014 – 2018) jeotermal elektrik üretimi, ısıtma (konut, termal tesis vb), sera ısıtma, kurutma, termal turizm, hedeflerine ulaşılması için gerekli olan yatırım tutarları aşağıda örnek olarak verilmiştir. Tabloda görülen 2018 jeotermal elektrik üretim hedefi 1282,5 MWe değerine ulaşmış ve hedeflenenin çok üzerine çıkılmıştır.
 
Jeotermal Uygulama 2018 yılı tahmini hedefleri İlave Yatırım Farkı (USD)
(2018’e kadar)
 
Elektrik Üretimi 750 MWe
(6 Milyar kWh)
2,0 Milyar USD
Isıtma (konut, otel, termal
tesis vb)
4000 MWt
(500.000 konut eşd.)
1,4 Milyar USD
Sera ısıtma 2040 MWt
(6000 dönüm)
300 Milyon USD
(kuyular dahil)
Kurutma vb. 500 MWt
(500.000 ton/yıl)
180 Milyon USD
Termal Turizm 1100 MWt
400 kaplıca eşd.
1,2 Milyar USD
Soğutma 300 MWt
(50.000 konut eşd.)
300 Milyon USD
Balıkçılık + diğer kullanımlar 400 MWt 150 Milyon USD
 
Toplam doğrudan kullanım
 
8340 MWt
 
5 Milyar 530 Milyon USD
 
 
Yukarıdaki tüm jeotermal kullanımların doğalgaz eşdeğeri
 
6,1 Milyar ABD$/Yıl
 
Jeotermal elektrik üretimi, ısıtma (konut, termal tesis vb), termal turizm (kaplıca), seracılık, kurutma, balıkçılık vb uygulamaların 2018’deki hedeflere ulaşıldığı takdirde yaratacağı ekonomik büyüklük
 
 
32 Milyar USD/yıl
 
Yaratacağı Doğrudan ve Dolaylı İstihdam
 
 
300.000 kişi (Üçyüzbin)

Kalkınma Bakanlığı 10ncu plan döneminde (2014 – 2018) jeotermal elektrik üretimi, ısıtma (konut, termal tesis vb), sera ısıtma, kurutma, termal turizm hedeflerine ulaşılması için gerekli olan yatırım tutarları toplamı 5,53 Milyar USD olmaktadır. Buna karşılık yaratılacak ekonomik büyüklük 32 Milyar USD/yıl’dır.
 
 
UZUN MESAFELİ JEOTERMAL TAŞIMA VE SICAKLIK KAYBI
 
Jeotermal merkezi ısıtma amaçlı jeotermal su taşıma hattı en uzun 61 km ile İzlanda’da yer almaktadır. Ayrıca, yine İzlanda’da 2°C’lik sıcaklık kaybı ile 27 km’lik jeotermal ısı enerjisi taşıması yapılmaktadır. Türkiye’de ise en uzun taşıma 15 km ile Afyon’dadır. Sandıklı’daki jeotermal su taşıma hattındaki sıcaklık kaybı 2 °C’dir. Uzun mesafeli jeotermal taşıma yatırımlarının ekonomisi çok dikkatlice incelenmelidir.
 
Eskiden Dünyada ve ülkemizde önemli bir sorun olan kabuklaşma (kireçlenme) ve korozyon (çürüme) gibi teknik sorunlar günümüzde büyük işletmelerde ekonomik olarak nerdeyse tamamen çözülmüştür.
 
Bazı Jeotermal kaynaklarımızın yerleşim birimlerine uzaklığı ve küçük yerleşim birimleri olmaları nedeniyle 10 Milyon konut eşdeğeri ısı potansiyelinin yaklaşık 1 Milyon konutu bugünün teknik ve ekonomik pazar şartlarına göre ısıtma amaçlı olarak değerlendirilebilecektir.
 
Ancak jeotermal sahalara yakın bölgelerde sera ısıtması, endüstriyel kullanım, kaplıca amaçlı kullanım, kimyasal madde üretimi, balık çiftlikleri v.b. kullanımları uygulamak mümkündür. Jeotermal Merkezi Isıtma/soğutmadan arta kalan potansiyelimiz ile de yukarıda adı geçen değerlendirmeleri gerçekleştirerek potansiyelimiz tam olarak değerlendirilebilecektir.

Türkiye’de hedeflenen 1 Milyon konutun jeotermal ile ısıtılmasının eşdeğeri olan 8000 MWt jeotermal merkezi ısıtma kurulu gücü olarak karşılaştırıldığında, 1700 MWe’lık bir Nükleer Santralin yaklaşık beş katıdır.  Yılık ısı enerjisi ikamesi olarak karşılaştırıldığında ise üç katı olmaktadır.